De Meelfabriek is een industrieel complex dat bestaat uit verschillende grote gebouwen. Hier werd ooit meel geproduceerd, en de verschillende soorten graan werden per boot aangevoerd over de aangrenzende singels. De fabriek begon in 1883 en moest in 1988 om bedrijfseconomische en politieke redenen de deuren sluiten.

De gebouwen liggen op een bastion dat deel uitmaakt van de historische vestingwerken van Leiden. Oorspronkelijk was het een open strook land dat om de stad heen lag. In de loop van de 19e en 20e eeuw ontwikkelde dit gebied zich tot een industriële gordel. Aan het eind van de 20e eeuw werden de meeste gebouwen op deze gordel ontmanteld, volgens de wens van het stadsbestuur om een groene gordel met parken rond de historische binnenstad aan te leggen.

De projectontwikkelaar Ab van der Wiel kocht De Meelfabriek in 1998. Hij wilde het gebouw behouden en opnieuw ontwikkelen. Het complex is nu een van de belangrijkste overblijfselen van het rijke industriële verleden van Leiden geworden. Het is een historisch herkenningspunt in de stad en maakt deel uit van het Nederlandse industriële erfgoed.

De opdracht was om De Meelfabriek nieuw leven in te blazen. De Meelfabriek moest toegankelijk worden voor het publiek, het gebouwencomplex moest een nieuwe functie krijgen en zodoende nieuwe stedelijke energie geven aan de omliggende buurt. Er werd gevraagd om nieuwe functies te vinden en een concept voor het behoud van de waardevolle delen van het historische monument.

De competitie werd gewonnen door Atelier Zumthor & Partner uit Zwitserland. Dit bureau werkte vervolgens samen met de gemeente Leiden en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed aan de ontwikkeling van een Masterplan. In Oktober 2007 werd het definitieve Masterplan goedgekeurd door de Raad van State en opgenomen in het Bestemmingsplan Binnenstad.